Gelir Vergisi Nedir?

Gelir, mükelleflerin kazanç sağlaması durumunda oluşur. Vergiye tabi kazançlar ise Gelir Vergisi Kanunu ile belirlenmiştir. Buna göre gelirin unsurlarını ticari kazanç, zirai kazanç, serbest meslek kazancı, maaş, menkul ve gayrimenkul kazançları şeklinde sıralayabiliriz.

Gelir vergisi beyannamesi gelirinizi gösteren ve verginin tarhının gerçekleşmesi için verilen beyannamedir. Bu beyannameye Gelir İdaresi Başkanlığı web sitesinin ilgili bölümlerinden ulaşılabilmektedir. Gelir vergisi beyanname verilme süresi takip eden yılın Mart ayı sonuna kadardır. Gelir vergisine tabi olan kişiler bağlı oldukları vergi dairelerine gelir vergisi beyannameleri teslim edebilir.

Gelir vergisi mükellefleri dar ve tam olmak üzere ikiye ayrılır. Tam mükellefiyet şartları aşağıdaki gibidir; İkametgahı Türkiye'de bulunan kişiler, Bir takvim yılı içerisinde Türkiye’de devamlı olarak altı aydan fazla oturanlar, Resmi daire ve müesseselere veya merkezi Türkiye’de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olup adı geçen daire, müessese, teşekkül ve teşebbüslerin işleri dolayısıyla yabancı memleketlerde oturan Türk vatandaşları.

Gelir Vergisi’nden muaf olma şartları Gelir Vergisi Kanunu’nda belirtilmiştir. Buna göre; Ticaret ve sanatla uğraşan bazı kişiler gelir vergisinden muaftır. Motorlu araç kullanmadan gezici olarak çalışan ya da bir işyeri açmadan perakende satış yapanlar bu gruba girer. Ancak giyim ve süs eşyası, ev eşyaları, gıda, bakkaliye ve temizlik maddelerini ve sabit işyerlerinin önünde sergi açmak suretiyle satanlar Gelir Vergisi’ne tabidir. Bir işyeri açmadan gezici olarak ya da doğrudan iş yapan çeşitli tamir işleri yapanlar, boyacılar, berberler, fotoğrafçılar gibi küçük sanat erbapları vergiden muaftır. Makinesiz veya motorsuz nakil vasıtaları işletenler, hayvanla ya da bir adet hayvan arabasıyla nakliyecilik yapanlar vergiden muaftır. Tarım işlerinde kullandıkları hayvan, hayvan arabası, motor, traktör gibi araçlarla nakliyecilik yapan çiftçiler vergiden muaftır. Kendi evinde işyeri açmadan, tek başına el emeği ürünler imal edenler ve bir yıl içinde gerçekleştirilen satış tutarı asgari ücretin yıllık brüt tutarından fazla olmamak üzere, internet ve benzeri mecralardan satanlar vergiden muaftır. Bu şekilde üretilen ürünlerin kermes, festival gibi yerlerde satılması muafiyete engel değildir. Bu gruba girenlerin vergi dairesinden Esnaf Vergi Muafiyeti Belgesi almaları, ticari bir banka hesabı açmaları ve geliri bu hesap aracılığıyla tahsil edilmesi şarttır. Küçük çiftçi muaflığı da mevcuttur. Bu sınırları işletme büyüklüğü, satış tutarı gibi koşullar belirler. Başka bir ülkede bulunan elçi, maslahatgüzar ve konsoloslar (fahri konsoloslar hariç) ile elçilik ve konsolosluk mensubu olan ve bu ülkenin vatandaşlığında bulunan memurlar, Türkiye’de resmi bir görevle bulunanlar gelir vergisinden muaftır. Diğer muafiyetler arasında göçmen ve mülteci muaflığı ve Serbest meslek erbabında yaşlılık muaflığı bulunur.

Gelir vergisinin nasıl hesaplandığı ile ilgili bir örnek üzerinden ilerleyelim. Örneğin ayda 40.000 TL, yılda 480.000 TL gelir elde eden gerçek bir kişi için: Söz konusu gelir sahibi, gelirinin 400.000 TL’ye kadar olan kısmı için 70.500 TL vergilendirilir. Kalan 80.000 TL’lik kısım ise %27’lik vergi dilimine girer ve bu kısım için 21.600 TL (80.000 x 0,27) vergilendirilir. Toplamda 70.500 + 21.600 = 92.100 TL vergi ödemesi çıkar.

2026 yılı için gelir vergisi oranları aşağıdaki gibidir;

190.000 TL’ye kadar %15 400.000 TL’nin 190.000 TL’ye kadar olan kısmı için 28.500 TL, fazlası için %20 1.000.000 TL’nin 400.000 TL’ye kadar olan kısmı için 70.500 TL, fazlası için %27 5.300.000 TL’nin 1.000.000 TL’ye kadar olan kısmı için 232.500 TL, fazlası için %35 5.300.000 TL’den fazlasının 5.300.000 TL’ye kadar olan kısmı için 1.737.500 TL, fazlası için %40

190.000 TL’ye kadar %15 400.000 TL’nin 190.000 TL’ye kadar olan kısmı için 28.500 TL, fazlası için %20 1.500.000 TL’nin 400.000 TL’ye kadar olan kısmı için 70.500 TL, fazlası için %27 5.300.000 TL’nin 1.500.000 TL’ye kadar olan kısmı için 367.500 TL, fazlası için %35 5.300.000 TL’den fazlasının 5.300.000 TL’ye kadar olan kısmı için 1.697.500 TL, fazlası için %40

Gelir vergisi hesaplaması yapılırken yukarıdaki vergi dilimleri dikkate alınır. Bu nedenle yıllık 190.000 TL’den fazla kazananlar için iki farklı oran üzerinden hesaplama yapılır. Örneğin yıllık 300 bin TL kazancı olan bir kişinin, bu gelirinin 190 bin TL’si için 28.500 TL’lik vergi alınır. Kalan 110 bin TL ise %20’lik vergi dilimine girer. Buna göre gelir vergisi hesaplaması şöyle yapılır: 190.000 TL için 28.500 TL Kalan 110.000 TL için 110.000 x 0,20 = 22.000 TL Toplam gelir vergisi tutarı: 28.500 + 22.000 = 50.500 TL Bu hesaplamaya göre yıllık 300 bin TL geliri bulunan kişiler, aynı yıl için toplamda 50.500 TL gelir vergisi öder.