Kurumlar Vergisi Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Kurumlar Vergisi Kanununun ilk maddesi, kurumlar vergisine tabi olan şirket ve tüzel kişilikleri içerir. Buna göre kurumlar vergisi mükellefleri şöyledir: Sermaye şirketleri Kooperatifler İktisadi kamu kuruluşları Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler İş ortaklıkları Kanunun ikinci maddesi ise vergiye tabi olan kurumların yapılarını özetler. Bu doğrultuda kurumlar vergisi ödemek zorunda olan kurumlara yakından bakalım.

Sermaye şirketleri; Türk Ticaret Kanunu kapsamında kurulan anonim, limitet ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler şeklinde tanımlanır. Benzer nitelikteki yabancı kurumlar ile Sermaye Piyasası Kurulunun düzenleme ve denetimine tabi olan yerli ve yabancı fonlar da sermaye şirketi olarak kabul edilir.

Kooperatifler Kanununa göre veya bazı özel kanunlara göre kurulmuş olan kooperatifler kurumlar vergisine tabidir. Benzer nitelikteki yabancı kooperatifler de bu gruba dahildir.

İktisadi kamu kuruluşları; devlete, il özel idaresine, belediyeye veya diğer kamu kurumlarına ait ya da bağlı olup ilk iki maddeye dahil olmayan ticari, sınai ve zirai işletmelerdir. Yabancı devletlere ait olan ve Türkiye’de faaliyet gösteren kuruluşlar da bu grupta değerlendirilip vergiye tabi tutulur.

Dernek ve vakıflara ait ya da bağlı olan, devamlı faaliyet gösteren ve ilk iki maddenin dışında kalan ticari, sınai ve zirai kuruluşlar, iktisadi işletme olarak kabul edilir. Kuruluşun yabancı bir dernek veya vakfa ait olması da bu durumu değiştirmez.

Yukarıda tanımlanan kurumların kendi aralarında kurdukları iş ortaklıkları da kurumlar vergisine tabidir. Buna ek olarak bu kurumların şahıslarla veya gerçek kişilerle ortaklık kurması da durumu değiştirmez. Yani tüzel kişilik söz konusu olmasa bile belli bir işin birlikte yapılmasını ve kazancın paylaşılmasını içeren ortaklıklar da kurumlar vergisine tabidir.

Kurumlar vergisi sadece yerli değil, yabancı şirketlerden de alınır. Fakat bu noktada vergilendirilecek kazançlar, söz konusu şirketin merkezine bağlı olarak ele alınır. Bu uygulama da tam ve dar mükellefiyeti ortaya çıkarır.

Tam mükellefiyet, kanuni merkezi veya iş merkezi Türkiye’de bulunan kuruluşları kapsar. Bu kuruluşlar yurt dışında faaliyet göstermeleri halinde hizmet verdikleri ülkeden elde ettikleri gelirler için de vergi öderler. Yani tam mükellefler hem Türkiye’deki hem de Türkiye dışındaki kazançlarının tamamı için vergilendirilirler.

Dar mükellefiyet hem kanuni merkezi hem de iş merkezi Türkiye’de olmayıp Türkiye’de faaliyet gösteren kuruluşları kapsar. Dar mükellefler sadece Türkiye’deki hizmetlerinden elde ettikleri kazançlar üzerinden vergilendirilirler. Bu kurumların diğer ülkelerden elde ettikleri gelirler kurumlar vergisine tabi değildir.

Kurumlar vergisi, kanuna göre mükellef kabul edilen kuruluşların kurumlar vergisine tabi kazançları toplamı üzerinden hesaplanır. Yani kurumlar vergisi hesaplama işlemine elde edilen tüm kazançlar dahil edilmez. Kurumların kazanç sağlamak için yaptıkları harcamalar, işletme giderleri ve tüm maliyetleri, elde ettikleri gelirden düşülür. Böylece ilgili kurumun brüt kârı hesaplanmış olur. Kurumun brüt kârından ise kanunen kabul edilen giderler düşülür ve varsa muafiyet oranı üzerinden indirimler yapılır. Bu hesaplama sonucunda ortaya çıkan kazanç ise kurumlar vergisine tabi olan tutarı gösterir. Peki, bu hesaplama neye göre yapılır ve kurumlar vergisine dahil olan kazançlar nelerdir?

Kurumlar vergisi hesaplamasına dahil edilen kazançlar şöyledir: Ticari kazançlar Zirai işletme kazançları Serbest meslek kazançları Gayrimenkullerden elde edilen kira gelirleri Faiz ve temettü gibi menkul sermaye gelirleri Tazminat, telif hakkı, bağış gibi diğer kazançlar Bu kazanç kalemleriyle alakalı giderler de hesaplamadan düşülür. Ticari kazancın bir kısmının çalışanlara maaş olarak verilmesini veya başkalarına ait gayrimenkullere kira ödenmesini bu duruma örnek olarak gösterebiliriz.

2026 kurumlar vergisi oranı %25 olarak belirlenmiş olup çeşitli durumlarda bu oranda indirim uygulanır. Kanuna göre kurumlar vergisi oranları 2026 yılı için şu şekildedir: ● Kurum kazancı üzerinden %25 oranında alınır. ● Elektronik ödeme ve para kuruluşları, döviz müesseseleri, sermaye piyasası kurumları, varlık yönetim şirketleri ve 6361 sayılı kanun kapsamındaki firmalar ile sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri için bu oran %30’dur. ● İhracat yapan kurumlara 5 puan indirim uygulanır ve bu şirketlerin kurumlar vergisi oranı %20 olur. ● Paylarını ilk defa halka arz eden şirketlere 5 dönem boyunca 2 puanlık indirim uygulanır ve bu şirketler 5 dönem boyunca %23 oranında kurumlar vergisi öder. ● Fiilen üretim yapan şirketlerin kurumlar vergisi oranına 1 puanlık indirim uygulanır ve oran %24 olur. Bu indirim 5 puanlık ihracat indirimi ile birleştirilemez. Ayrıca 2026 takvim yılı ve sonraki dönemler için asgari kurumlar vergisi uygulamasının da geçerli olacağını belirtmek gerekiyor. Asgari kurumlar vergisi; bir kurumun ödeyeceği kurumlar vergisinin, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının %10’undan az ola­mayacağı şartını getiren bir uygulamadır. Yani vergi oranı %25 olsa bile bu oran üzerinden yapılan hesaplama, kurum kazancının %10’undan az çıktığı takdirde kurumlar vergisi tutarı, kurum kazancının %10’u olarak hesaplanır.