Amortisman Nedir?

Amortisman, işletmelerin uzun vadeli varlıklarının maliyetlerini faydalı ömürleri boyunca doğru bir şekilde mali tablolara yansıtmalarını sağlar ve bu, muhasebede eşleştirme ilkesine uygun olarak giderlerin ilgili gelirlerle aynı dönemde muhasebeleştirilmesine olanak tanır. Amortisman, vergiye tabi gelirleri azaltarak işletmelere vergi avantajı sunar, bu da net gelirin düşmesine ve dolayısıyla vergi yükünün azalmasına yol açar. Ayrıca amortisman giderleri, varlıkların cari değerlerini bilançoda daha doğru bir şekilde yansıtarak finansal tablo kullanıcılarına işletmenin gerçek mali durumu hakkında net bir görüş sunar. Amortisman, şirketlerin varlıklarının faydalı ömürlerini ve gelecekteki yenileme maliyetlerini tahmin ederek sermaye harcamalarını planlamalarına yardımcı olur. Bu, yatırımların ekonomik uygulanabilirliğini değerlendirmeye, varlıkların ne zaman değiştirilmesi gerektiğini belirlemeye ve nakit akışlarını tahmin etmeye olanak tanır. Yatırım değerlendirmelerinde, amortismanın anlaşılması finansal performansı ve yatırım getirilerini etkileyen önemli bir faktördür. Çünkü amortisman giderleri, varlıkların getirisi (ROA) ve net bugünkü değer (NPV) gibi finansal oranları etkiler.

Amortisman ayırma koşulları, belirli bir maddi varlığın işletmede bir yıldan fazla kullanılabilir durumda olması, yıpranma, aşınma veya eskime sebebiyle kıymetinin azalması, değerleme gününde envantere dahil ve kullanıma hazır olmasıdır.

Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 315. maddesine göre amortismana tabi olan maddi varlıklar, Maliye Bakanlığı’nın iktisadi kıymetlerin faydalı ömürlerini dikkate alarak tespit ve ilan ettiği oranlar üzerinden hesaplanır. En çok kullanılan amortisman yöntemleri aşağıdakilerdir: Normal (eşit tutarlı) amortisman yöntemi Azalan bakiyeler (hızlandırılmış amortisman) yöntemi Fevkalade amortisman yöntemi

Bu yöntem eşit tutarlı amortisman olarak da anılır. Normal amortisman yönteminde amortisman tutarı maddi duran varlığın tutarına sabit bir amortisman oranı uygulanarak veya tutar ekonomik ömre bölünerek hesaplanır. Normal amortisman hesaplama örnek: Bir işletme KDV %18 hariç olmak üzere 5.000 TL değerinde bir demirbaş aldı diyelim. Demirbaşın ekonomik ömrü için de 5 yıl verelim. Bu durumda amortisman hesabını şu şekilde yapmalıyız: Amortisman oranı 1/ekonomik ömür olarak hesaplanır. Yani 1/5 = 0,20’dir, yüzde karşılığı ise %20 olur. Bu durumda, yıllık amortisman değeri 5.000 x %20 = 1.000 TL’dir. Aynı hesaplamayı yapmanın bir diğer yöntemi de tutarı ekonomik ömre bölmektir. Bu durumda hesabımız 5.000 / 5 = 1.000 TL olacaktır.

Bu yöntemde varlıklar normal amortismana göre 2 kat hızlı giderleşir ve giderleştirme işlemi alış tutarı üzerinden değil sene başına devreden net defter değeri üzerinden yapılır. Örnek: Bir işletmenin bir maddi varlığının alış bedeli için 100 TL diyelim. Bu varlığın faydalı ömrü de 5 yıl olsun. İlk yılı 100 / 5 x 2 = 40 TL olarak giderleştiririz. İkinci yılı (100 – 40) = 60 / 5 x 2 = 24 TL olarak giderleştiririz. Üçüncü yılı ise (60 – 24) = 36 / 5 x 2 = 14,40 TL olarak giderleştiririz ve bu hesap bu şekilde devam eder. Kısacası, ilk seneki hızlı giderleştirme sonraki senelerde yavaşlar. Normal amortisman yönteminde bu hız her sene aynı kalır. Bir işletme, maddi varlığını normal amortisman yöntemi kullanılarak giderleştirirse daha sonra azalan bakiyeler (hızlandırılmış amortisman) yöntemine dönemez. Ancak azalan bakiyeler (hızlandırılmış amortisman) yönteminden normal yönteme dönmek mümkündür. Ekonomik ömürden kaç sene kaldıysa eşit şekilde amortisman hesabı yapılabilir. Amortisman kaydı da buna göre tutulur.

Amortisman ayırmada 2026 yılı için belirlenen alt sınır 12.000 TL. 2025’te bu sınır, 9.900 TL idi.

Gelir Vergisi Kanunu’nun ticari kazançlarla ilgili 40’ncı ve serbest meslek erbabı ile ilgili 68’inci maddesinde 7194 sayılı Kanun’la yapılan değişikliklerle, ticaret ve serbest meslek erbabının binek araçlarının amortismanları bazı sınırlamalara tabidir. 2026 Yılı Binek Oto Amortisman Sınırları 2026 yılı itibarıyla, binek otomobiller için uygulanacak amortisman sınırları, 31.12.2025 tarihli ve 5. mükerrer Resmî Gazete’de yayımlanan 332 Seri Nolu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile yeniden belirlenmiştir: Binek otomobilin iktisabında ödenen özel tüketim vergisi ve katma değer vergisinin maliyet bedeline eklendiği veya aracın ikinci el olarak iktisap edildiği durumlarda, amortismana tabi tutulabilecek azami tutar 2.600.000 TL’dir. ÖTV ve KDV’nin maliyete eklenmeyerek doğrudan gider yazıldığı durumlarda ise, amortisman ayırma sınırı 1.380.000 TL olarak belirlenmiştir.

Birikmiş itfa payları, işletmede kullanılmış ya da kullanılacak maddi olmayan duran varlıkların kullanımını temsil eden bir rakamdır. Maddi olmayan duran varlıkların belirli faydalı ömürleri vardır. Birikmiş amortisman, hissedilmeyen veya görülmeyen öğelere ek olarak patentler, telif hakları, sözleşme hakları gibi unsurları da içerir. İşletmede kullanılan fakat maddi olmayan varlıkların değerlerinin kullanım süresi içerisinde sıfırlanabilmesini sağlamak için yapılan bir hesaplama yöntemidir.

Birikmiş amortismanı hesaplamak için iki farklı yöntem uygulanabilir. Bu yöntemler şu şekildedir.

Doğrusal yöntem, birikmiş amortismanı hesaplamak için kullanılan basit bir yöntemdir. Yıllık amortisman giderinin, varlığın faydalı ömrüne bölünmesiyle bulunur. Bu yöntemin avantajı çift azalan yönteme göre daha basit olmasıdır. Doğrusal yöntemin formülü: Yıllık Amortisman = Amortisman / Faydalı Ömür Yılları Örnek: Tahmini kullanım ömrü 8 yıl olan bir oyun konsolunun 10.000 TL’ye satın alındığını ve sonrasında 2.000 TL’lik bir hurda değerine sahip olduğunu varsayalım. Yıllık Amortisman = Amortisman / Faydalı Ömür Yılları Amortisman = 8.000 TL Yıllık Amortisman = 8.000 TL/ 8 Yıllık Amortisman = 1.000 TL Düz çizgi yöntemini kullanarak yıllık amortisman değerini 1.000 TL’olarak hesapladık.

Çift azalan bakiye amortisman yöntemi, bir varlığın faydalı ömrünün ilk yıllarında daha fazla ve varlığın ömrünün sonraki yıllarında daha az amortisman maliyeti harcamak için normal amortismanın iki kat hızlı giderleşir. Bu yöntem yararlı ömürlerinin başlarında çok fazla değer kaybeden varlıklarda kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Çift azalan bakiye yönteminin formülü şu şekildedir: Amortisman Gideri = (2 x Temel Amortisman Oranı x Defter Değeri) Örneğin araçların 5 yılda amortismana tabi tutulduğu bir sistemde 150.000 TL’den satın alınan bir kamyonun her yıl 30.000 TL değer kaybettiğini varsayalım. Kamyonun temel amortisman oranı = 30.000 / 150.000 Kamyonun temel amortisman oranı = 0,2 Amortisman gideri = ( 2 × 0,2 × 150.000 ) Amortisman gideri = 60.000 TL Hesaplamalarımıza göre kamyonun değeri ikinci yılda, 60.000 TL azalır, bu da kamyonun şimdiki değerinin 90.000 TL olduğu anlamına gelir.